Η σημερινή πραγματικότητα

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρωτοφανή κρίση ανθρώπινου δυναμικού υγείας.

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση.

Παρά τον υψηλό αριθμό αποφοίτων ιατρικών σχολών:

• αυξάνεται η μετανάστευση νέων ιατρών
• παρατηρούνται σοβαρές ελλείψεις σε συγκεκριμένες ειδικότητες
• διευρύνονται οι ανισότητες μεταξύ κέντρου και περιφέρειας
• αυξάνεται η ηλικιακή γήρανση του ιατρικού σώματος

Οι βασικές αρχές μου

• Εθνικός σχεδιασμός ανθρώπινου δυναμικού υγείας
• Συνεχής παρακολούθηση αναγκών ανά ειδικότητα
• Προτεραιότητα στη διατήρηση των νέων ιατρών
• Μακροπρόθεσμος και όχι αποσπασματικός σχεδιασμός

Προτάσεις πολιτικής

1. Εθνικό Παρατηρητήριο Ιατρικού Δυναμικού.
2. Πρόβλεψη αναγκών δεκαετίας ανά ειδικότητα.
3. Κίνητρα παραμονής στην Ελλάδα.
4. Στοχευμένες παρεμβάσεις για νησιωτικές και άγονες περιοχές.

Το ΕΣΥ ως πυλώνας κοινωνικής συνοχής

• Το ΕΣΥ αποτελεί τη σημαντικότερη κοινωνική κατάκτηση της μεταπολίτευσης και έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην υγειονομική περίθαλψη των πολιτών, προάγοντας την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και διασφαλίζοντας την ισότητα στην περίθαλψη για όλους τους Έλληνες.
• Χρειάζεται όμως μετάβαση από τη λογική της επιβίωσης στη λογική της βιωσιμότητας, όπου η κατανόηση των πραγματικών αναγκών και η ανάληψη ευθυνών για το μέλλον αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάπτυξη στρατηγικών που θα εξασφαλίσουν μια βιώσιμη κοινωνία.

Στρατηγικές προτεραιότητες

• Αναβάθμιση υποδομών υπολογιστικών συστημάτων και δικτύων για την ενίσχυση της αποδοτικότητας και της ασφάλειας των δεδομένων.
• Ψηφιακός μετασχηματισμός, που περιλαμβάνει την ενσωμάτωση καινοτόμων τεχνολογιών και στρατηγικών προκειμένου να βελτιωθούν οι διαδικασίες, η αποδοτικότητα και η συνολική εμπειρία των χρηστών.
• Ενίσχυση πρωτοβάθμιας φροντίδας μέσω της αύξησης της προσβασιμότητας και της διασφάλισης της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας, με σκοπό τη βελτίωση της γενικότερης ευημερίας των πολιτών.
• Ενίσχυση νοσοκομειακού τομέα με στόχο την αύξηση των διαθέσιμων πόρων, την ενίσχυση των υποδομών και τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας για τους ασθενείς.

Προτάσεις

1. Πολυετές επενδυτικό σχέδιο για το ΕΣΥ, το οποίο περιλαμβάνει στρατηγικές δράσεις και προγράμματα υγείας για τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, την ανάπτυξη υποδομών και την εκπαίδευση του προσωπικού.
2. Σταθερή αύξηση δαπανών υγείας, που παρατηρείται ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια, με την πρόσθετη επιβάρυνση να επηρεάζει νοικοκυριά και δημόσιες υπηρεσίες.
3. Δείκτες ποιότητας και αποτελεσματικότητας, οι οποίοι παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με την απόδοση ενός προϊόντος ή υπηρεσίας.
4. Μείωση διοικητικών βαρών για τους ιατρούς, με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών και την εξοικονόμηση χρόνου, ώστε να μπορούν να επικεντρωθούν καλύτερα στην παροχή ποιοτικής φροντίδας στους ασθενείς τους.

Γιατί είναι κρίσιμο ζήτημα

Η υπερβολική εργασία δεν αποτελεί απόδειξη αφοσίωσης.

Αποτελεί κίνδυνο για:

• τον ιατρό
• τον ασθενή
• το σύστημα υγείας

Η ευρωπαϊκή εμπειρία

Η Μελέτη REST-JD ανέδειξε:

• μέσο χρόνο εργασίας 57 ώρες εβδομαδιαίως
• συχνές 24ωρες βάρδιες
• ανεπαρκή ανάπαυση
• χαμηλή ικανοποίηση από την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.

Προτάσεις

1. Πλήρης εφαρμογή της EWTD.
2. Ηλεκτρονική καταγραφή πραγματικού χρόνου εργασίας.
3. Εξασφάλιση χρόνου ανάπαυσης μετά την εφημερία.
4. Σταδιακή κατάργηση παρατεταμένων βαρδιών.

Η νέα επιστημονική τεκμηρίωση

Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές θέσεις αναγνωρίζουν ότι η ιατρική εργασία συνεπάγεται:

• βιολογικούς κινδύνους που σχετίζονται με βακτήρια, ιούς και άλλους μικροοργανισμούς, οι οποίοι μπορεί να επηρεάσουν την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
• νυχτερινή εργασία που περιλαμβάνει λεπτομερή καθήκοντα και υπευθυνότητες σε διάφορους τομείς, όπως η ιατρική, η ασφάλεια και οι υπηρεσίες φροντίδας.
• χρόνια ψυχολογική επιβάρυνση, η οποία μπορεί να επηρεάσει την καθημερινή ζωή, την ικανότητα για διαχείριση του άγχους και την ποιότητα των σχέσεων με τους άλλους.
• υψηλή ευθύνη που απαιτεί προσοχή, ακεραιότητα και αφοσίωση στην εκτέλεση καθηκόντων και υποχρεώσεων.

Προτάσεις

1. Ένταξη των ιατρών του ΕΣΥ στα ΒΑΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί η δίκαιη αναγνώριση των επαγγελματικών τους κινδύνων και των ειδικών συνθηκών εργασίας που αντιμετωπίζουν καθημερινά στο πλαίσιο της παροχής υγειονομικής φροντίδας στους πολίτες.
2. Ειδικές προβλέψεις για συγκεκριμένες ιατρικές ειδικότητες (π.χ. χειρουργικές, εντατικολογία, επειγοντολογία)
3. Ενίσχυση επαγγελματικής υγείας μέσω προγραμμάτων εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης, που περιλαμβάνουν τη διαχείριση του άγχους, τη στήριξη στην ψυχική υγεία και την προώθηση υγιεινών συνηθειών.
4. Αναθεώρηση συνταξιοδοτικών προβλέψεων.

Το πρόβλημα

Η επαγγελματική εξουθένωση δεν αποτελεί αδυναμία του ατόμου.

Αποτελεί αποτέλεσμα δυσλειτουργιών του συστήματος.

Προτάσεις

1. Εθνική στρατηγική πρόληψης burnout.
2. Ανώνυμες δομές υποστήριξης.
3. Συστηματική αξιολόγηση ψυχοκοινωνικών κινδύνων.
4. Προγράμματα ευεξίας και επαγγελματικής ανθεκτικότητας.

Η νέα πραγματικότητα

Η εκπαίδευση δεν μπορεί να αποτελεί παράπλευρη δραστηριότητα της παραγωγής υπηρεσιών.

Θα πρέπει να ενσωματώνεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, με στόχο τη συνεχή ανάπτυξη και την επιμόρφωση των νέων ιατρών.

Όραμα

Ειδικότητα:

• δομημένη
• αξιολογήσιμη
• ποιοτική
• συγκρίσιμη με τα ευρωπαϊκά πρότυπα

Προτάσεις

1. Εθνικό πλαίσιο ποιότητας ειδικότητας.
2. Ψηφιακό portfolio εκπαιδευομένου.
3. Αξιολόγηση εκπαιδευτικών κέντρων.
4. Προστατευμένος εκπαιδευτικός χρόνος.

Το πρόβλημα

Η Ελλάδα επενδύει στην εκπαίδευση νέων ιατρών, προσφέροντας σύγχρονες υποδομές και υψηλής ποιότητας προγράμματα σπουδών που περιλαμβάνουν τόσο θεωρητική όσο και πρακτική κατάρτιση.

Ωστόσο, οι νέοι αυτοί επαγγελματίες συχνά επιλέγουν να μεταναστεύσουν στο εξωτερικό, όπου προσδοκούν καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες και υψηλότερες αμοιβές. Αυτή η κατάσταση έχει ως αποτέλεσμα τη διαρροή ταλέντων από τη χώρα, με πολλές οικογένειες να ανησυχούν για το μέλλον της ελληνικής ιατρικής κοινότητας.

Παρά τις προκλήσεις, η συνεχής επένδυση στη εκπαίδευση και η βελτίωση των εργασιακών συνθηκών θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διατήρηση των ιατρών στην Ελλάδα.

Προτάσεις

1. Βελτίωση συνθηκών εργασίας και εξασφάλιση ενός πιο ασφαλούς και υγιεινού εργασιακού περιβάλλοντος για όλους τους εργαζομένους.
2. Διαφανείς διαδικασίες εξέλιξης που διασφαλίζουν την αξιοκρατική επαγγελματική πρόοδο των ιατρών στο χώρο εργασίας τους.
3. Υποστήριξη έρευνας και ακαδημαϊκής σταδιοδρομίας.
4. Ειδικά προγράμματα επαναπατρισμού των ιατρών που έχουν μεταναστεύσει στο εξωτερικό, σχεδιασμένα για να διευκολύνουν την επιστροφή τους στη χώρα, παρέχοντας πρωτοβουλίες και κίνητρα που υποστηρίζουν την επαγγελματική τους ένταξη και την κοινωνική τους επανασύνδεση.

Βασική αρχή

Καμία διάκριση δεν είναι αποδεκτή στην ιατρική κοινότητα, καθώς η ίση πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη είναι θεμελιώδης αρχή που πρέπει να τηρείται.

Η υγεία και η ευημερία όλων των ασθενών, ανεξαρτήτως φύλου, φυλής ή κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, πρέπει να διασφαλίζονται με τον ίδιο τρόπο.

Κάθε άτομο αξίζει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό και αξιοπρέπεια, και είναι ευθύνη των επαγγελματιών υγείας να εξαλείψουν τυχόν προκαταλήψεις και αρνητικές στάσεις που μπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα της φροντίδας.

Η προώθηση μιας συμπεριληπτικής και δίκαιης προσέγγισης στην ιατρική θα ενισχύσει τη συνολική υγεία της κοινωνίας.

Προτάσεις

1. Ίσες ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης για όλους τους ιατρούς, ανεξαρτήτως ειδικότητας ή εμπειρίας, προάγοντας τη δικαιοσύνη και την ισότητα στο χώρο της υγείας.
2. Αντιμετώπιση παρενόχλησης στο χώρο εργασίας: Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τα είδη της παρενόχλησης, να αναγνωρίσουμε τις συμπεριφορές που την προκαλούν και να λάβουμε κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη της, ενώ είναι επίσης απαραίτητο να διασφαλίσουμε ότι υπάρχουν μηχανισμοί υποστήριξης για τα θύματα.
3. Υποστήριξη της γονεϊκότητας για κάθε ιατρό, προσφέροντας καθοδήγηση και πόρους που ενισχύουν τη γονεϊκή εμπειρία και την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
4. Ενίσχυση συμμετοχής γυναικών σε θέσεις ευθύνης στην ιατρική και στη διοίκηση τμημάτων, κλινικών και μονάδων υγείας.

Το πρόβλημα

Η βία κατά των υγειονομικών αυξάνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη.

• Η βία στους χώρους παροχής υγειονομικής περίθαλψης είναι ένα συχνό φαινόμενο, που απασχολεί τα συστήματα υγείας τα τελευταία χρόνια, γεγονός που οδήγησε στην αφιέρωση της 12ης Μαρτίου ως Ευρωπαϊκής Ημέρας για την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Ιατρών και των Επαγγελματιών Υγείας. 
• Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ποσοστό που κυμαίνεται από 8% έως 38% των επαγγελματιών υγείας, ανάλογα με τη χώρα, την ειδικότητα και τον χώρο εργασίας και το ωράριο, έχει υποστεί σωματική βία σε κάποια στιγμή της καριέρας του.
• Επικαλούμενος τα αποτελέσματα μετα-ανάλυσης 253 διεθνών μελετών, που δημοσιεύθηκε λίγο πριν από την πανδημία (2019), ο ΠΟΥ αναφέρει ότι το 62% των επαγγελματιών υγείας αναφέρει ότι έχει εκτεθεί σε κάποια μορφή βίας το τελευταίο έτος. Η πιο συχνή μη σωματική βία είναι η λεκτική (58%) και ακολουθούν οι απειλές (33%) και η σεξουαλική παρενόχληση (12%).
• Στη χώρα μας είναι σημαντικό να περιοριστεί άμεσα το φαινόμενο πριν διογκωθεί με ανεξέλεγκτο τρόπο. 

Προτάσεις

1. Καταγραφή περιστατικών που περιλαμβάνει την ανάλυση και την τεκμηρίωση των σχετικών στοιχείων και γεγονότων. Ύψιστης σημασίας και πρώτης προτεραιότητας είναι η ίδρυση παρατηρητηρίου περιστατικών βίας στις υπηρεσίες υγείας.
   • Το ζήτημα έχει τεθεί επιτακτικά σε όλα τα ψηφίσματα των Ευρωπαϊκών Ιατρικών Φορέων, ώστε να υπάρχει αξιόπιστη καταγραφή, αντιμετώπιση και διεκπεραίωση των περιστατικών βίας. Παρατηρητήριο χρειάζεται να εδρεύει σε κάθε υπηρεσία υγείας της χώρας και ο κεντρικός συντονισμός να πραγματοποιείται από το υπουργείο Υγείας από κοινού με τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο.
   • Οι υπηρεσίες αυτές θα περιλαμβάνονται στο οργανόγραμμα και θα στελεχώνονται με προσωπικό καταγραφής, κοινωνικό λειτουργό, ψυχίατρο και νομικό. Η λειτουργία τους θα βασίζεται σε λεπτομερή κανονισμό διαχείρισης των περιστατικών βίας και καθιέρωση σχετικών πρωτοκόλλων.
2. Νομική προστασία θυμάτων βίας στον χώρο εργασίας, που παρέχει υποστήριξη και συμβουλές για τη νομική τους κατάσταση, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα και τις επιλογές που έχουν στη διάθεσή τους για την προστασία τους από τη βία και την παρενόχληση.
3. Εκπαίδευση ιατρονοσηλευτικού προσωπικού όσον αφορά στο φαινόμενο της βίας, προκειμένου να ενισχύσουν την ικανότητά τους να αναγνωρίζουν, να διαχειρίζονται και να αντιμετωπίζουν περιστατικά βίας που μπορεί να συμβούν εντός του νοσοκομείου ή της υγειονομικής δομής.
4. Θεσμική υποστήριξη. Ανάληψη υποχρέωσης από την υπηρεσία να στραφεί εναντίον εκείνου που βιαιοπραγεί, κινητοποιώντας τις αστυνομικές Αρχές και καταθέτοντας μήνυση για διατάραξη της ομαλής λειτουργίας της υγειονομικής μονάδας, καθώς και αγωγή για σωματικές βλάβες και φθορές.

Η ευκαιρία

Η τεχνολογία μπορεί να απελευθερώσει χρόνο στους ιατρούς για να τον αφιερώσουν στη φροντίδα των ασθενών τους, μειώνοντας την ανάγκη για γραφειοκρατικές διαδικασίες και επαναλαμβανόμενες εργασίες.

Με την αυτοματοποίηση καθημερινών διαδικασιών, οι ιατροί μπορούν να εστιάσουν περισσότερο στην προσωπική επαφή με τους ασθενείς τους, να παρέχουν καλύτερη και πιο εξατομικευμένη φροντίδα και να βελτιώσουν την ποιότητα των υπηρεσιών υγείας.

Η χρήση ψηφιακών εργαλείων και πλατφορμών όχι μόνο ενισχύει την αποτελεσματικότητα αλλά και διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας, δημιουργώντας έναν πιο ολοκληρωμένο και οργανωμένο τρόπο παροχής φροντίδας.

Προτάσεις

1. Ενιαίος ηλεκτρονικός φάκελος υγείας για τη διαχείριση και παρακολούθηση της υγείας των ασθενών, που επιτρέπει τη συλλογή, αποθήκευση και πρόγνωση ιατρικών ιστορικών και δεδομένων.
2. Διαλειτουργικότητα συστημάτων που επιτρέπει την αλληλεπίδραση και συνεργασία μεταξύ διαφορετικών πλατφορμών και τεχνολογιών, εξασφαλίζοντας έτσι την αποτελεσματική λειτουργία των διαδικασιών.
3. Ασφαλής ενσωμάτωση AI στην καθημερινή ζωή και τις ιατρικές διαδικασίες, με την προϋπόθεση ότι θα διασφαλίζεται η προστασία των δεδομένων και η συμμόρφωση με τις κανονιστικές ρυθμίσεις.
4. Ψηφιακή επιμόρφωση των ιατρών, η οποία περιλαμβάνει σύγχρονα εργαλεία και τεχνικές εκπαίδευσης για τη βελτίωση των ικανοτήτων τους στην ψηφιακή εποχή.

Η υγεία στην εποχή της κλιματικής αλλαγής

Η κλιματική κρίση αποτελεί πλέον υγειονομική κρίση, καθώς οι αυξανόμενες θερμοκρασίες, οι ακραίες καιρικές συνθήκες και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.

Οι πληγέντες πληθυσμοί βλέπουν την υγεία τους να απειλείται από την αύξηση των τεσσάρων ασθενειών, τις αναπνευστικές παθήσεις και τις διαταραχές του νευρικού συστήματος, με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται η ποιότητα ζωής τους.

Οι ευάλωτοι πληθυσμοί, όπως οι ηλικιωμένοι και οι χρόνια πάσχοντες, κινδυνεύουν περισσότερο, ενισχύοντας την ανάγκη για άμεσες και βιώσιμες λύσεις.

Προτάσεις

1. Σχέδια ανθεκτικότητας νοσοκομείων.
2. Εκπαίδευση ιατρών σε θέματα κλίματος και υγείας, προκειμένου να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν να κατανοήσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία και να αναπτύξουν στρατηγικές παρέμβασης.
3. Μείωση του συνολικού περιβαλλοντικού αποτυπώματος του συστήματος υγείας με στόχο τη βιωσιμότητα και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
4. Εφαρμογή της προσέγγισης One Health: Η προσέγγιση One Health ενοποιεί την ανθρώπινη υγεία, την υγεία των ζώων και την υγεία του περιβάλλοντος, αναγνωρίζοντας τη σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ τους και προάγοντας τη συνεργασία διαφόρων κλάδων για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων υγείας.

Ο Ιατρικός Σύλλογος δεν πρέπει να είναι μόνο ρυθμιστικός θεσμός.

Πρέπει να αποτελεί:

• επιστημονικό σύμβουλο της πολιτείας
• υπερασπιστή του ιατρικού επαγγέλματος
• φορέα προτάσεων πολιτικής υγείας
• χώρο συμμετοχής των νέων ιατρών